Andijonda mebel furnituralari bilan ulgurji savdo qiladigan tadbirkor 2026 yilni 1,4 milliard so'mlik aylanma bilan yopdi va eng yomon holatga tayyorlana boshladi. Eski qoidalarga ko'ra uning YATT si aylanma solig'idan chiqib, umumiy soliq rejimiga o'tishi kerak edi. Bu har bir yuk xatiga QQS 12%, foyda solig'i, kiruvchi hisob-fakturalarni to'liq hisobga olish va daftarcha o'rniga haqiqiy buxgalter degani.
2026 yil 1 iyundan chegara 12 000 BHM ga, ya'ni 5 280 000 000 so'mga ko'tarildi. Tadbirkor aylanma solig'ida qoldi va yiliga taxminan 90 million o'rniga 14 million so'm to'ladi. Farqini ikkinchi omborga sarfladi.
Bunday holat butun mamlakat bo'ylab takrorlanmoqda. 2026 yil davomida kichik biznesga shu qadar ko'p yengillik berildiki, ko'p tadbirkorlar ular haqida bilmay, eski stavkalar bo'yicha to'lashda davom etmoqda. Quyida amaldagi barcha imtiyozlar raqamlar, shartlar va hisob-kitoblar bilan ko'rib chiqiladi.
Soliq imtiyozining to'rt turi
Soliq kodeksidagi "imtiyoz" so'zi to'rt xil vositani qamrab oladi va ularni chalkashtirmaslik kerak, chunki rasmiylashtirish tartibi har xil.
Pasaytirilgan stavka. Soliq to'lanadi, lekin kamroq foizda. 2026 yildagi misollar: YATT uchun 4% o'rniga 1% aylanma solig'i, IT Park rezidentlari uchun 12% o'rniga 7,5% ijtimoiy soliq, "QQS 12% plyus foyda solig'i 15%" o'rniga 6% maxsus rejim.
Ozod qilish. Soliq ma'lum muddat davomida umuman to'lanmaydi. Misol: aylanma solig'idan umumiy rejimga o'tganda bir yil davomida foyda solig'i to'lanmaydi.
Soliq chegirmasi. Soliq to'lanadi, lekin baza ruxsat etilgan xarajatlar summasiga kamaytiriladi. Misol: buxgalteriya xizmatlari xarajatlari bo'yicha oyiga 3,5 EKIH gacha chegirma.
Muddatni uzaytirish va bo'lib to'lash. Soliq summasi o'zgarmaydi, faqat jadval siljiydi. Bu vosita ariza asosida yakka tartibda beriladi va asoslash talab qiladi.
Birinchi uchta mexanizm shartlar bajarilganda avtomatik qo'llaniladi, muddatni uzaytirish esa alohida qaror talab qiladi.
Aylanma solig'i 1%: YATT uchun asosiy imtiyoz
2026 yil 1 yanvardan yillik aylanmasi 1 milliard so'mgacha bo'lgan yakka tartibdagi tadbirkorlar (YATT) va o'zini o'zi band qilganlar uchun aylanma solig'i stavkasi 4% dan 1% ga tushirildi. Yuridik shaxslar, jumladan MCHJ uchun stavka 4% bo'lib qoldi.
Tejash qancha
Soliq barcha tushgan tushumdan olinadi, xarajatlar chegirilmaydi. Yillik aylanmasi 600 million so'm bo'lgan YATT avvalgi stavka bo'yicha 24 million o'rniga 6 million to'laydi. 18 million so'm tejaladi va buning uchun hech qanday hujjat kerak emas: stavka avtomatik qo'llaniladi.
| YATT yillik aylanmasi | 4% bo'yicha (2026 gacha) | 1% bo'yicha (2026 dan) | Tejash |
|---|---|---|---|
| 200 000 000 so'm | 8 000 000 | 2 000 000 | 6 000 000 |
| 500 000 000 so'm | 20 000 000 | 5 000 000 | 15 000 000 |
| 900 000 000 so'm | 36 000 000 | 9 000 000 | 27 000 000 |
1 milliard so'mlik chegaraga e'tibor bering. U aylanma solig'ida qolish huquqiga emas, aynan 1% stavkaga tegishli. Aylanma 1 milliarddan oshsa ham rejim 5,28 milliardgacha saqlanadi, lekin stavka o'zgaradi. Shu sababli milliardga yaqinlashganda lex.uz dagi Soliq kodeksining amaldagi tahriri bilan solishtiring.
Belgilangan miqdordagi daromad solig'i bekor qilindi
Islohotning ikkinchi qismi faqat YATT ga tegishli. 2026 yildan aylanma solig'i bilan birga to'lanadigan belgilangan miqdordagi daromad solig'i bekor qilindi. Ilgari tadbirkor ikki to'lov qilardi, endi bittasi qoldi.
O'zgarmagan qism
Tadbirkorning "o'zi uchun" ijtimoiy solig'i saqlanib qoldi. Soliq kodeksining 408-moddasiga muvofiq YATT uni oyiga kamida 1 BHM miqdorida to'laydi. 2026 yil 1 sentabrdan BHM 440 000 so'm bo'lgani uchun bu oyiga 440 000 so'm va yiliga 5 280 000 so'm. Aylanmasi 300 million bo'lgan YATT uchun bu aylanma solig'idan (3 million) ko'proq, va hisob-kitoblarda ko'pincha shu unutiladi.
Agar YATT da yollanma xodimlar bo'lsa, ularning ish haqi fondidan JShDS 12% va ijtimoiy soliq 12% to'lanadi. Aylanma solig'ining imtiyozli stavkasi ish haqi soliqlariga ta'sir qilmaydi.
12 000 BHM chegarasi: ko'tarilish nima berdi
2026 yil 1 iyundan umumiy soliq rejimiga majburiy o'tish chegarasi 12 000 BHM ga, ya'ni yillik jami aylanma bo'yicha 5 280 000 000 so'm ga ko'tarildi. Avvalgi chegara 1 milliard so'm edi, ya'ni planka deyarli besh baravar ko'tarildi.
Aniq raqamlarda hisob
Yillik aylanmasi 2 milliard so'm va yalpi ustamasi 25% bo'lgan savdo kompaniyasini olaylik.
Eski qoidalar bo'yicha (chegara 1 milliard) u umumiy rejimda ishlashi shart edi. 2 000 000 000 tushum QQS ni o'z ichiga oladi: baza 1 785 714 286, chiquvchi QQS 214 285 714. Tovarni 1 600 000 000 ga sotib olish 171 428 571 kiruvchi QQS beradi. To'lanadigan QQS 42 857 143. Ish haqi va ijaradan keyingi 250 millionlik xarajatlar bilan foyda taxminan 107 million, 15% foyda solig'i esa taxminan 16 million. Jami 59 million so'mga yaqin soliq, ustiga buxgalter va hisob dasturi xarajatlari.
Yangi qoidalar bo'yicha o'sha kompaniya aylanma solig'ida qoladi. MCHJ bo'lsa stavka 4%, soliq 80 million. YATT bo'lsa, milliarddan yuqori aylanmadagi stavka kodeksning amaldagi tahriri bo'yicha aniqlanadi, lekin rejim va sodda hisobot saqlanadi.
Bu yerdagi asosiy foyda har doim ham soliq summasida emas, mehnat sarfida. Umumiy rejim kiruvchi va chiquvchi hisob-fakturalarni hisobga olishni, QQS bo'yicha oylik hisobotni, chegirmalarni to'g'ri ajratishni talab qiladi. Aylanmasi 1,5-3 milliard bo'lgan biznes uchun bu kamida bitta shtatdagi buxgalter, ya'ni oyiga 6-10 million so'm.
Chegara jamlab hisoblanadi
5,28 milliardlik chegara yil boshidan o'suvchi yakun bilan kuzatiladi. Oktabrga 5,2 milliard to'plangan bo'lsa va noyabrda 200 millionlik buyurtma kelsa, oshgan paytdan umumiy rejimga o'tish majburiyati paydo bo'ladi. To'plangan aylanmani cabinet.tax.gov.uz da yil oxirida emas, har oy kuzating.
6% QQS maxsus rejimi va foyda nuqtasi
2026 yil 1 iyundan 2030 yil 1 yanvargacha 6% stavkali ixtiyoriy maxsus soliq rejimi amal qiladi.
Rejim mexanikasi
Shartlar quyidagicha:
- realizatsiya bo'yicha barcha aylanmalardan 6%;
- foyda solig'i 0%;
- kiruvchi QQS hisobga olinmaydi;
- rejim savdo, xizmatlar va umumiy ovqatlanish uchun mavjud;
- davlat korxonalari va yirik soliq to'lovchilar uni qo'llay olmaydi;
- o'tish ixtiyoriy, rejim muddati 2030 yil 1 yanvar bilan cheklangan.
Uchinchi band hal qiluvchi ahamiyatga ega. Kiruvchi QQS ni hisobga olishdan voz kechish butun soliqni tushumdan olinadigan oddiy foizga aylantiradi, lekin ayni paytda QQS to'lovchilardan xarid qilish foydasini yo'qqa chiqaradi.
Kimga foydali: hisob
Yillik tushumi 1 000 000 000 so'm va boshqa xarajatlari (ish haqi, ijara, kommunal) 250 000 000 so'm bo'lgan chakana do'konni olaylik. Kiruvchi QQS li xaridlarning turli ulushida 6% maxsus rejimni umumiy rejim bilan solishtiramiz.
Maxsus rejimda soliq qat'iy: 1 000 000 000 × 6% = 60 000 000 so'm.
| Kiruvchi QQS li xaridlar | To'lanadigan QQS | Foyda solig'i 15% | Umumiy rejimda jami | Maxsus rejim 6% |
|---|---|---|---|---|
| 500 000 000 (tushumning 50%) | 53 571 428 | 29 464 286 | 83 035 714 | 60 000 000 |
| 600 000 000 (tushumning 60%) | 42 857 143 | 16 071 429 | 58 928 572 | 60 000 000 |
| 700 000 000 (tushumning 70%) | 32 142 857 | 2 678 571 | 34 821 428 | 60 000 000 |
Befarqlik nuqtasi tushumga nisbatan kiruvchi QQS li xaridlarning 60% ulushi atrofida joylashgan. Bu ulushdan past bo'lsa 6% maxsus rejim foydaliroq, yuqori bo'lsa umumiy rejim foydaliroq.
Amaliy xulosa shundan kelib chiqadi. 6% maxsus rejim asosiy xarajati kiruvchi QQS siz ish haqi bo'lgan xizmat biznesiga mos keladi: sartaroshxona va go'zallik salonlari, o'quv markazlari, ta'mirlash ustaxonalari, konsalting, mahsulotni QQS to'lamaydiganlardan oladigan oshxonalar. QQS to'lovchilardan xarid ulushi yuqori bo'lgan savdo uchun u ko'pincha foydasiz.
O'tishdan oldin nimani hisobga olish kerak
Umumiy rejimdagi xaridorlaringiz sizning yuk xatlaringiz bo'yicha kiruvchi QQS ni hisobga olish huquqini yo'qotadi. Agar B2B da ishlasangiz va mijozlaringiz QQS to'lovchilari bo'lsa, maxsus rejimga o'tish sizni jozibasizroq yetkazib beruvchiga aylantiradi: ular yo yo'qotilgan hisob summasiga chegirma so'raydi, yo boshqa kontragent qidiradi. Chakana savdo va jismoniy shaxslarga xizmat ko'rsatishda bu xavf yo'q.
Umumiy rejimga o'tishdagi yengilliklar
Chegaradan oshib ketganlar uchun ikkita yengillik joriy etildi.
Bir yil foyda solig'isiz
Aylanma solig'idan umumiy rejimga o'tgan soliq to'lovchi bir yil davomida foyda solig'idan ozod qilinadi. 15% stavka va 400 million so'm foyda bo'lganda bu moslashuvning eng og'ir birinchi yilida biznesda qoladigan 60 million so'm.
Buxgalter xarajatlari bo'yicha chegirma
O'tishdan keyingi 6 oy davomida buxgalteriya xizmatlari xarajatlari bo'yicha oyiga 3,5 EKIH gacha soliq chegirmasi beriladi.
EKIH 1 360 000 so'm bo'lganda hisob shunday:
- oyiga maksimum: 1 360 000 × 3,5 = 4 760 000 so'm;
- 6 oyga maksimum: 4 760 000 × 6 = 28 560 000 so'm.
Bu soliqdan to'g'ridan to'g'ri chegirma emas, xarajat bo'yicha chegirma. U soliq solinadigan bazani kamaytiradi va foyda solig'i stavkasi 15% bo'lganda to'liq summa soliqni 4 284 000 so'mgacha qisqartiradi. Bir yillik ozod qilish bazani allaqachon nolga tushirgani uchun ikki imtiyozni birga qo'llash tartibini soliq maslahatchisi bilan kelishing yoki o'tish davringizga nisbatan soliq organidan aniqlashtiring.
Amaliy jihat: chegirma buxgalteriya xizmatlari xarajatlariga bog'langan, demak buxgalteriya firmasi yoki mutaxassis bilan shartnoma, bajarilgan ishlar dalolatnomalari va to'lov hujjatlari kerak. Shtatdagi buxgalterning ish haqi va shartnomasiz og'zaki maslahat bunga kirmaydi.
IT Park: ijtimoiy soliq 7,5%
IT Park Uzbekistan rezidentlari ish haqi fondidan ijtimoiy soliqni umumiy 12% o'rniga 7,5% stavka bo'yicha to'laydi.
Pulda qancha
20 xodimi va o'rtacha 8 000 000 so'm ish haqi bo'lgan dasturlash studiyasida oylik ish haqi fondi 160 000 000 so'mni tashkil qiladi.
- 12% umumiy stavka bo'yicha ijtimoiy soliq: oyiga 19 200 000 so'm;
- IT Park rezidenti stavkasi 7,5% bo'yicha: oyiga 12 000 000 so'm;
- tejash: oyiga 7 200 000 so'm, yiliga 86 400 000 so'm.
Ish haqi asosiy xarajat moddasi bo'lgan biznes uchun bu sezilarli miqdor.
Rezidentlik talablari
Rezident bo'lib IT Park uchun tasdiqlangan ro'yxatdagi faoliyat turlarini amalga oshiruvchi yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor ro'yxatdan o'tishi mumkin: dasturiy ta'minot ishlab chiqish, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi xizmatlar, biznes-jarayonlarni autsorsing qilish va turdosh yo'nalishlar. Asosiy shart: jami daromadning kamida 90% imtiyozli faoliyat turlariga to'g'ri kelishi kerak.
Ariza it-park.uz rasmiy sayti orqali ta'sis hujjatlari to'plami va faoliyat tavsifi bilan topshiriladi. Rezidentlik majburiyatlar bilan keladi: IT Park oldida muntazam hisobot, jamg'armaga ajratmalar, profil daromadi ulushiga rioya qilish. Faoliyat turlarining amaldagi ro'yxati, talablarning to'liq ro'yxati va ajratmalar miqdorini bevosita it-park.uz dan ko'ring, chunki ular vaqti-vaqti bilan qayta ko'rib chiqiladi.
Kimga mos keladi
Autsorsing jamoalari, mahsulot startaplari, veb-studiyalar, BPO kompaniyalari va eksportga ishlaydigan kontakt-markazlarga. Sayti bor savdo kompaniyasi yoki ilovasi bor kafe uchun rezidentlik mavjud emas: profil daromadi asosiy bo'lishi shart.
Erkin iqtisodiy zonalar
O'zbekistondagi erkin iqtisodiy zonalar umumiy tamoyil asosida ishlaydi: rezident zona hududida ma'lum hajmda investitsiya kiritish va ish o'rinlari yaratish majburiyati evaziga preferensiyalar paketini oladi. Imtiyozlar hajmi va muddati investitsiya hajmiga bog'liq: qancha ko'p kiritilsa, preferensiya davri shuncha uzun.
Kirish mexanizmi shunday ko'rinadi:
- Biznes-reja va investitsiya hajmi asoslangan investitsiya loyihasini tayyorlash.
- Tanlangan EIZ ma'muriyatiga ariza topshirish.
- Loyihani ko'rib chiqish va tomonlar majburiyatlari qayd etilgan bitim tuzish.
- Kompaniyani rezident sifatida ro'yxatdan o'tkazish va maqom olish.
- Investitsiya majburiyatlarini bajarish va yillik hisobot topshirish.
Har bir zona bo'yicha stavkalar va muddatlar alohida normativ hujjatlar bilan belgilanadi hamda o'zgarib turadi. Aniq EIZ bo'yicha raqamlarni internetdagi maqolalardan, shu jumladan ushbu maqoladan olmang: ariza topshirishdan oldin lex.uz dagi amaldagi tahrir va zona ma'muriyati bilan solishtiring.
Tarmoq va hududiy preferensiyalar
Umumiy rejimlardan tashqari O'zbekistonda tarmoqqa, hududga yoki faoliyat turiga bog'langan nuqtaviy imtiyozlar amal qiladi. Ularning mexanizmi umumiy: qaror yoki farmon bilan ma'lum muddatga aniq doiradagi soliq to'lovchilar uchun pasaytirilgan stavka yoki ozod qilish belgilanadi.
Bunday imtiyozlar yil davomida joriy etiladi, uzaytiriladi va bekor qilinadi, shuning uchun amaldagi to'plamni bilishning yagona ishonchli usuli birlamchi manbalar:
- lex.uz - qonunchilikning milliy bazasi, Soliq kodeksi, farmon va qarorlarning amaldagi tahrirdagi matnlari;
- soliq.uz - Soliq qo'mitasi sayti, tushuntirishlar va imtiyozlar ro'yxatlari;
- cabinet.tax.gov.uz - shaxsiy kabinet, sizga qo'llanayotgan rejim va hisoblangan summalar ko'rinadi.
Alohida ravishda IFUT kodingizni tekshiring. Tarmoq preferensiyalari faoliyat turi kodiga bog'lanadi, va amalda imtiyozli faoliyat yuritayotgan, lekin kodi noto'g'ri ko'rsatilgan kompaniya imtiyozni olmaydi.
Imtiyozni qanday yo'qotmaslik kerak
Imtiyoz abadiy va shartsiz emas. Uni nima olib qo'yadi:
Aylanma bo'yicha shartning buzilishi. Chegaradan oshish rejim huquqini keyingi yildan emas, oshgan paytdan bekor qiladi.
Profil daromadi ulushining pasayishi. IT Park uchun bu 90% chegara. Agar dasturlash studiyasi uskuna qayta sotishni boshlasa va noprofil tushum ulushi o'ssa, maqom qayta ko'rib chiqilishi mumkin.
IFUT ni yangilamasdan faoliyat turini o'zgartirish. Amaldagi va e'lon qilingan faoliyat mos kelishi shart.
Hisobotning kechikishi. Bir qator preferensiyalar soliq qarzining yo'qligi va hisobotlarning o'z vaqtida topshirilishi bilan shartlangan.
Investitsiya majburiyatlarining bajarilmasligi. EIZ rezidentlari uchun bu maqomni yo'qotishning asosiy sababi, oqibati esa imtiyozdan foydalanilgan butun davr uchun soliq qo'shib hisoblash bo'lishi mumkin.
Biznesni maydalash. Aylanmani chegaradan past ushlab turish uchun bitta kompaniyani bir nechta YATT ga bo'lish soliqdan qochish sxemasi sifatida baholanadi. Belgilari: umumiy ombor, umumiy xodimlar, yagona sayt, bog'liq shaxslar o'rtasida bozordan farqli narxlarda hisob-kitob.
Imtiyoz sizga tegishlimi: tekshirish algoritmi
- Boshlang'ich ma'lumotlarni qayd eting. Tashkiliy shakl (YATT, MCHJ, o'zini o'zi band qilgan), IFUT kodi, o'suvchi yakundagi yillik aylanma, ish haqi fondi, kiruvchi QQS li xaridlar ulushi, hudud.
- Joriy rejimni aniqlang. cabinet.tax.gov.uz ga kiring: u yerda qo'llanayotgan rejim va hisoblangan summalar ko'rsatilgan.
- Chegaralarni tekshiring. 1 milliardgacha aylanma va YATT maqomi 1% stavkani beradi. 5,28 milliardgacha aylanma esa aylanma solig'ini saqlaydi.
- Muqobilni hisoblang. Savdo, xizmatlar va umumiy ovqatlanish uchun 6% maxsus rejimni yuqoridagi uslub bo'yicha umumiy rejim bilan solishtiring.
- Tarmoq yo'nalishini tekshiring. Faoliyat AKT bilan bog'liq bo'lsa, ijtimoiy soliqdagi tejashni IT Park rezidentligi qiymati bilan solishtiring.
- Birlamchi manba bilan sverka qiling. lex.uz dan imtiyozingiz yozilgan Soliq kodeksi moddasini yoki qarorni toping, kuchga kirish sanasi va amal qilish muddatini tekshiring.
- Yozma tushuntirish oling. Bahsli holatlarda soliq organiga yozma javob bilan murojaat tekshiruv paytida telefon maslahatiga qaraganda yaxshiroq himoya qiladi.
Ko'p uchraydigan xatolar
Imtiyozni o'tgan sana bilan qo'llash. 6% maxsus rejim va rejimni almashtirish xohishga ko'ra yil boshidan emas, belgilangan sanadan amal qiladi.
Foydani faqat stavka bo'yicha hisoblash. 6% ni 12% bilan solishtirish noto'g'ri: maxsus rejim foyda solig'ini ham, kiruvchi QQS hisobini ham olib tashlaydi. Yakuniy soliq yukini hisoblash kerak.
YATT ijtimoiy solig'ini e'tiborsiz qoldirish. Oyiga kamida 1 BHM aylanmadan qat'i nazar, hatto nol tushumda ham to'lanadi.
Mijozlarni so'ramasdan maxsus rejimga o'tish. Tushumning yarmi umumiy rejimdagi yuridik shaxslardan kelsa, ularning QQS hisobini yo'qotishi tejashdan qimmatroqqa tushishi mumkin.
Eskirgan maqolalarga tayanish. 2026 yilda stavkalar va chegaralar ikki marta o'zgardi: yanvarda va iyunda. Yangilanish sanasi ko'rsatilmagan material xavfli.
Chegirma uchun hujjatlarning yo'qligi. Buxgalteriya xizmatlari bo'yicha chegirmani shartnoma va dalolatnomalarsiz soliq organi tekshiruvda olib tashlaydi.
Ko'p so'raladigan savollar
1% stavka uchun ariza topshirish kerakmi? Yo'q. Stavka aylanmasi 1 milliard so'mgacha bo'lgan YATT va o'zini o'zi band qilganlarga avtomatik qo'llaniladi. Qo'llanayotgan stavkani shaxsiy kabinetdan tekshirish mumkin.
6% maxsus rejimdan umumiy rejimga qaytish mumkinmi? Rejim ixtiyoriy, teskari o'tish tartibi va muddatlari normativ hujjat bilan belgilangan. O'tishdan oldin aniq protsedurani va qaytish mumkin bo'lgan sanani soliq organidan aniqlashtiring.
5,28 milliard chegarasi QQS bilanmi yoki QQS siz? Chegara realizatsiyadan olingan yillik jami aylanmaga bog'langan. Ko'rsatkichni shakllantirish tartibi Soliq kodeksida belgilangan, va aylanma 4 milliarddan oshganda chegarada xato qilmaslik uchun yozma tushuntirish so'rash maqsadga muvofiq.
IT Park imtiyozi aylanma solig'igami yoki foyda solig'igami? 2026 yil sentabr holatiga ko'ra gap 12% o'rniga 7,5% imtiyozli ijtimoiy soliq stavkasi haqida bormoqda. Rezident preferensiyalarining to'liq amaldagi ro'yxatini it-park.uz dan ko'ring.
Men YATT man, yillik aylanmam 50 million. Qancha to'layman? 1% aylanma solig'i yiliga 500 000 so'mni tashkil qiladi. O'zi uchun ijtimoiy soliq BHM 440 000 so'm bo'lganda yiliga 5 280 000 so'm beradi. Bu yerdagi asosiy yuk aynan ijtimoiy soliq.
Bir yil foyda solig'isiz umumiy rejimga o'tgan hammaga beriladimi? Ozod qilish aylanma solig'idan umumiy rejimga o'tgan soliq to'lovchilar uchun joriy etilgan. Dastlab umumiy rejimda ro'yxatdan o'tgan kompaniyalar bunga kirmaydi.
Amaldagi imtiyozlarning to'liq ro'yxatini qayerdan ko'rish mumkin? soliq.uz dagi soliq imtiyozlari bo'limi va lex.uz dagi Soliq kodeksining amaldagi tahriri. Ro'yxatlar yil davomida yangilanadi, shuning uchun har bir hisobot davridan oldin tekshirib turish kerak.