Toshkentlik grafik dizayner Dilnoza Yusupova uchinchi yil xorijiy mijozlar bilan ishlaydi. Brend identifikatsiyasi, logotiplar, veb-dizayn: oyiga ikki-uchta loyiha, har biri $400-800 atrofida. Pul Payoneer orqali keladi, keyin mahalliy karta hisobiga o'tkaziladi.
"Soliq to'layman", deydi u, ammo keyin to'xtaydi. "Aslida yo'q. Qanday to'lashni bilmayman. Va kim so'rasaydi deb o'ylab qo'ya beradim."
Bu savolni ko'pchilik Toshkent, Samarqand va Namangandagi frilanserlar berib ko'rmagan. Lekin savol muhim. Chunki O'zbekiston soliq qonunchiligida grafik dizaynerlar, dasturchilar, copywriterlar va SMM-mutaxassislar uchun aniq bir atama, ya'ni "erkin mehnat" yoki frilanserlar uchun maxsus soliq rejimi, rasman mavjud emas. Va bu boʻshlikda minglab odamlar qonun nuqtai nazaridan noaniq holatda ishlashmoqda.
O'zbekistonda "o'z hisobiga ishlash": qonun nima deydi
Rossiyada "самозанятый" deyilganida hamma tushunadi: 4-6% soliq, "Moy nalog" ilovasi, YATT shart emas. O'zbekistonda bunday rejim hali yo'q.
O'zbekiston Soliq kodeksi va "Aholi bandligi to'g'risida"gi qonun "o'z hisobiga ishlaydigan fuqarolar" toifasini ajratadi, ammo bu soliq rejimi emas. Bu ijtimoiy maqom: ish beruvchisiz mustaqil ishlaydigan, lekin rasman tadbirkor sifatida ro'yxatdan o'tmagan shaxslar.
Qonun bo'yicha bu maqomga kim kiradi:
- Uyda dars beradigan repetitorlar
- Uy ishchiylari (enaga, uy farroshi, yo'ldosh)
- Kasallar yoki keksalarga g'amxo'rlik qiluvchilar
- Ba'zi qishloq xo'jaligi ishchilari
Bu yopiq ro'yxat. Grafik dizayner, dasturchi, tarjimon, konditer, manikyyurchi bu ro'yxatda yo'q. Ularning faoliyati O'zbekiston qonunchiligiga ko'ra tadbirkorlik faoliyati hisoblanadi, ya'ni YATT yoki MChJ ro'yxatdan o'tkazishni talab qiladi.
Tadbirkorlik va oddiy ish: farq nima
O'zbekistonda tadbirkorlik faoliyatining asosiy belgisi - tizimlilik va daromad olish. Bir martalik qilsangiz, ehtimol tadbirkorlik emas. Muntazam qilsangiz, bu biznes va ro'yxatdan o'tish kerak.
Amaliy misollar:
- Eski mebelni OLXda sotdingiz - tadbirkorlik emas
- Muntazam arzon mebel sotib olib qayta sotasiz - bu savdo, YATT kerak
- Bir yilda bir marta do'stingizga pul evaziga sayt yasadingiz - noaniq hudud
- Har oy turli mijozlardan loyiha olasiz - bu tadbirkorlik
Soliq qo'mitasi tekshiruv o'tkazganida uchta mezonni ko'radi: tartiblilik, foyda olish maqsadi, mijozlar mavjudligi (ya'ni bu bir martalik shaxsiy xizmat emas). Uch belgi ham bo'lsa, faoliyat tadbirkorlik deb topiladi.
Dilnoza va boshqalar: realdagi xatarlar
Dilnoza kabi frilanserlar uchun xatar haqiqiy, garchi hozir massiv tekshiruvlar bo'lmasa ham.
O'zbekiston ma'muriy javobgarlik kodeksiga ko'ra:
| Qoidabuzarlik | Jarima |
|---|---|
| Ro'yxatdan o'tmay tadbirkorlik | 5-30 BHM |
| Yil ichida takroriy qoidabuzarlik | 30-100 BHM |
| Daromadni yashirish | Yashirilgan summaning 20-30% + qo'shimcha hisoblash |
2026 yil 1 sentabrdan BHM (bazaviy hisoblash miqdori) - 440 000 so'm. Ya'ni birinchi marta uchun jarima 2,2 mln dan 13,2 mln so'mgacha. Bundan tashqari, qonunsiz faoliyat davridagi barcha soliqlarga qo'shimcha hisoblash.
Buzilishni soliq organlari aniqlaydi: ular ijtimoiy tarmoqlardagi savdo e'lonlarini, reklama xabarlarini, karta tranzaksiyalarini monitoring qiladi. 2024-2025 yillarda bir qancha Instagram orqali savdo qiluvchilar ko'rsatma olganligi ma'lum bo'ldi.
Xatarning kattaligi oborot, ijtimoiy ommaboplik va hisobga keladigan tranzaksiyalar soniga mutanosib o'sadi.
Qonuniy ishlashning uch yo'li
1-yo'l: YATT (Yakka tartibdagi tadbirkor)
O'zbekistondagi frilanserlar uchun eng keng tarqalgan va tavsiya etiladigan yo'l. Ro'yxatdan o'tish my.gov.uz orqali, 1 ish kunida, bepul.
Soddalashtirilgan soliq rejimi (UOS) - oborotdan 1%:
- 2026 yil 1 yanvardan YATTlar uchun aylanma solig'i 4% dan 1% ga tushirildi
- 1% stavka yillik oborot 1 mlrd so'mgacha bo'lganda amal qiladi
- Umumiy rejimga majburiy o'tish chegarasi - 12 000 BHM, ya'ni 5 280 000 000 so'm
- YATT uchun 2026 yildan belgilangan miqdordagi daromad solig'i bekor qilindi
1% - bu yaxshi stavka. Hisoblaylik: oyiga 10 mln so'm ishlaysiz ($800 atrofida). Soliq: 100 000 so'm. Ijtimoiy soliq "o'zi uchun" - oyiga kamida 1 BHM, ya'ni 440 000 so'm. Jami: 10 mln so'mdan 540 000 so'm, bu 5,4%. Mutanosib.
YATT afzalliklari:
- Yuridik shaxslarga rasmiy hisob-faktura chiqarish mumkin
- 1-3 ta xodim olish mumkin
- Hisob raqami ochiladi - chet eldan o'tkazmalar olish qulay
- Pensiya staji to'planadi
Kamchiliklari:
- Daromad hisobini yuritish, deklaratsiya topshirish kerak
- Agar oborot kichik ($100-200 oyiga), ijtimoiy soliqning qat'iy minimumi sezilarli yuk bo'ladi
2-yo'l: Fuqaro sifatida FPShD (Fuqarolik-huquqiy shartnoma)
Agar siz yuridik shaxs bilan ishlasangiz, ular sizni YATT siz podryad yoki xizmat ko'rsatish shartnomasi asosida yollaydi. Bu holda ular soliq agenti sifatida ishlaydi va sizning summanizdan 12% daromad solig'ini ushlab qoladi.
10 mln so'm olasiz? Sizga 8,8 mln keladi, 1,2 mln byudjetga ketadi. Bundan tashqari buyurtmachi to'lov ustiga ijtimoiy soliq (12%) to'laydi.
Bu variant deyarli har doim YATT dan yutqazadi: 12% va 1%. Lekin agar bitta-ikki buyurtmachingiz bo'lsa va sodda sxema kerak bo'lsa, ba'zan qo'l keladi.
3-yo'l: Qonuniy o'z hisobiga ishlovchi maqomi
Agar siz repetitor, enaga yoki uy ishchisi bo'lsangiz, rasmiy ravishda YATT siz ishlashingiz mumkin. Bunda:
- Bandlik vazirligida o'z hisobiga ishlovchi sifatida ro'yxatdan o'tasiz
- Ijtimoiy soliqni to'laysiz - yiliga 1 BHM (440 000 so'm)
- Sug'urta va pensiya staji to'planadi
Daromad solig'i yo'q, faqat ijtimoiy soliq. Qulay, lekin faqat bir necha toifaga tatbiq etiladi.
IT frilanserlar uchun: Dilnozaning vaziyati
Dilnozaning holati aniq: grafik dizayn - bu tadbirkorlik. Oyiga ikki-uchta xorijiy loyiha, muntazam daromad, Payoneer orqali tranzaksiyalar - bu ro'yxatdan o'tishni talab qiladi.
Uning uchun eng yaxshi variant: YATT, UOS 1%.
Hisob-kitob: agar oyiga $1200 ishlasa (taxminan 15 mln so'm), soliq 150 000 so'm, ijtimoiy soliq 440 000 so'm. Jami 590 000 so'm. Bu Payoneer orqali taxminan $47 ni byudjetga yo'naltirish degani. Evaziga to'liq qonuniylik, pensiya staji va yuridik shaxslarga o'z nomidan hisob-faktura chiqarish imkoniyati.
Xorijiy mijozlar bilan shartnoma: YATT ochgan so'ng, Dilnoza xorijiy mijozlar bilan to'g'ridan-to'g'ri shartnoma tuza oladi. Bu professional ko'rinish va amaliy himoya beradi.
Payoneer va YATT: Payoneer orqali kelgan pul YATT daromodi hisoblanadi. Deklaratsiyada ko'rsatilishi kerak. 1% UOS shu miqdordan hisoblanadi.
IT va kreativ sohalar uchun OKVED kodlari
YATT ochayotganda faoliyat turi bo'yicha OKVED kodni tanlash kerak:
| Faoliyat | OKVED kodi |
|---|---|
| Dasturlash, dasturiy ta'minot ishlab chiqish | 62.01.0 |
| IT maslahat xizmatlari | 62.02.0 |
| Ma'lumotlarni qayta ishlash | 63.11.0 |
| Grafik dizayn, reklama | 73.11.0 |
| Fotosuratlar xizmati | 74.20.0 |
| Tarjima xizmatlari | 74.30.0 |
| Audiovizual kontent yaratish | 59.11.0 |
| Onlayn ta'lim | 85.59.0 |
Asosiy kodni to'g'ri tanlang - bu soliq stavkasiga ta'sir qiladi. Agar faoliyatingiz bir necha sohani qamrab olsa, asosiy va qo'shimcha kodlar ko'rsatish mumkin.
Muhokama: O'zbekistonda NPD qachon paydo bo'ladi?
Rossiya 2019 yilda "kasbiy daromad solig'i" (NPD) ni joriy qildi: 4% jismoniy shaxslar bilan, 6% yuridik shaxslar bilan ishlashda, ilovasi orqali, deklaratsiya shart emas. Millionlab insonlar "soyadan" chiqdi.
O'zbekistonda shunday rejim haqida gaplar bor. Bir qator mutaxassislar va amaldorlar "raqamli frilanserlar" uchun soddalashtirilgan rejim zarurligi to'g'risida ommaviy gapirdi. Bandlik vazirligi 2024-2025 yillarda kontseptsiya tayyorladi.
Lekin 2026 yil holatiga NPD qonuni qabul qilinmagan. Bu muhokamada bo'lgan taklif, ammo hali amal qilmaydigan vosita.
Bunday qonun qabul qilinsa, ehtimol Rossiya modeliga o'xshash bo'ladi: 4-6% stavka, mobil ilova, deklaratsiya yo'q, yillik daromad chegarasi. Yangiliklar uchun soliq.uz va Soliq qo'mitasining rasmiy kanallarini kuzatib boring.
YATT ochish: qadamba-qadam
Legallashtirishga qaror qilganlar uchun qisqa ko'rsatma:
- my.gov.uz ga kiring - "Biznes" bo'limi → "YATT ro'yxati"
- ID-karta yoki biometrik orqali kiring (PINFL kerak)
- OKVED bo'yicha faoliyat turini belgilang - asosiy kodni tanlang
- Soliq rejimini tanlang - UOS (soddalashtirilgan) ko'pchilik uchun mos
- Qarorni kuting - ro'yxatdan o'tish 1 ish kunini oladi, bildirishnoma e-mail ga keladi
- Hisob raqamini oching - istalgan bankda, guvohnoma va pasport bilan. 15-30 daqiqa.
YATT ro'yxatidan o'tish davlat boji - 0 so'm. Bepul.
Ro'yxatdan o'tgach 30 kun ichida tanlangan soliq rejimi to'g'risida bildirishnoma topshiring - soliq.uz shaxsiy kabinetida yoki hududiy soliq inspektsiyasida.
Frilanserlar uchun YATT vs "soyada ishlash" taqqoslamasi
| Parametr | Soyada ishlash | YATT (UOS 1%) |
|---|---|---|
| Soliq stavkasi | 0% (lekin xatar bor) | 1% daromaddan |
| Pensiya staji | To'planmaydi | To'planadi |
| Xorijiy mijoz bilan shartnoma | Murakkab | Rasmiy shartnoma mumkin |
| Bankdan kredit olish | Qiyin (daromad yo'q) | Mumkin (hisobotlar bor) |
| Jarima xatari | Bor | Yo'q |
| Yuridik shaxslarga hisob-faktura | Yo'q | Ha |
| Ro'yxatdan o'tish narxi | - | 0 so'm |
Soliq yukini hisoblash: real raqamlar
Ko'pchilik "soliq" va "hisobot" so'zlaridan cho'chiydi. Keling, turli stsenariylarda haqiqiy raqamlarni ko'rib chiqaylik.
1-stsenariy: Oyiga 10 mln so'm ishlayotgan IT-frilanser
Dilnoza. Xorijiy mijozlardan oyiga $800, taxminan 10 mln so'm.
A varianti - YATT siz (hozirgi holat): Rasman: hech qanday soliq yo'q. Amalda: pensiya staji to'planmaydi, tekshiruv bo'lganda 2,2-13,2 mln so'm jarima xatari.
B varianti - YATT, UOS:
- Soliq 1%: 100 000 so'm
- Ijtimoiy soliq: 440 000 so'm
- Jami: 540 000 so'm oyiga
- Qoldi: 9 460 000 so'm - deyarli bir xil, minus xatar, plus pensiya staji
2-stsenariy: Oyiga 15 mln so'm daromad
A varianti - FPShD (buyurtmachi soliqni ushlab qoladi):
- 12% ushlanma: 1 800 000 so'm
- Qolgan: 13 200 000 so'm
B varianti - YATT, UOS:
- Soliq 1%: 150 000 so'm
- Ijtimoiy soliq: 440 000 so'm
- Jami: 590 000 so'm
- Qolgan: 14 410 000 so'm
Farq: oyiga 1 210 000 so'm YATT foydasiga. Yiliga - 14,5 mln so'm. Bu sezilarli.
3-stsenariy: Kichik oborot (2 mln so'm oyiga)
Kichik daromad bilan nisbat biroz boshqacha:
- Soliq 1%: 20 000 so'm
- Ijtimoiy soliq: 440 000 so'm
- Bankda hisob xizmati: ~50 000-100 000 so'm oyiga
- Jami: 510 000-560 000 so'm - daromadning taxminan 25-28%
Juda kichik oborotda YATT moliyaviy jihatdan kamroq foydali bo'lishi mumkin: ijtimoiy soliqning qat'iy minimumi nisbatan ko'proq "yeydi". Lekin xavflar nuqtai nazaridan baribir ishonchli.
Elektron kassa apparati (EKA): kerakmi yo yo'qmi
Yangi YATT egalarida tez-tez uchraydigan savol: elektron kassa apparati o'rnatish shartmi?
EKA majburiy bo'lgan holatlar:
- Jismoniy savdo nuqtasida tovar sotish
- Savdo nuqtalarida xizmat ko'rsatish (sartaroshxona, kofe do'koni va boshqalar)
- Internet orqali savdo (ba'zi hollarda)
EKA shart bo'lmagan holatlar:
- Barcha hisob-kitoblar naqdsiz bo'lsa (POS-terminal yoki hisob raqamiga o'tkazma)
- Ba'zi B2B xizmatlarida
Faqat naqdsiz ishlayotgan frilanserlar uchun (Payoneer → YATT bank hisobi) kassa apparati odatda shart emas. O'z OKVED kodingiz bo'yicha hududiy soliq inspektsiyasidan aniqlashtiring.
Ijtimoiy tarmoqlar va onlayn savdo: qachon YATT kerak bo'ladi
Instagram, Telegram va OLX orqali tovar yoki xizmat sotish ham tadbirkorlik doirasiga kiradi, lekin buni ko'pchilik hisobga olmaydi.
O'zbekiston soliq qo'mitasi 2024-2025 yillarda ijtimoiy tarmoqlarda faol savdo qiluvchilarni kuzatish bilan faolroq bo'ldi. Quyidagi belgilar mavjud bo'lsa xatar oshadi:
- Muntazam reklamalar va aksiyalar postlari
- Karta raqamingiz yoki to'lov linkingizdagi kontaktlar
- Kundalik yoki haftalik yangi tovarlar
- Izohlar va "buyurtma" xabarlari ko'pligi
Bu "ommabop Instagram-sotuvchi" maqolalar yozishda ham, mahsulot sotishda ham, xizmat ko'rsatishda ham tegishli. Faoliyat aniq tizimli bo'lsa, YATT ochish kerak.
Kredit va ipoteka: YATT qanday yordam beradi
Kutilmagan, lekin muhim bonus - bankdan kredit olish imkoniyati.
Rasmiy daromadi bo'lmagan jismoniy shaxs bankdan kredit olishi deyarli mumkin emas. Eng ko'pi - yuqori foizli kichik iste'mol krediti.
Barqaror daromad ko'rsatadigan soliq deklaratsiyalari bor YATT - bu butunlay boshqa suhbat:
- Biznesni rivojlantirish uchun kreditlar yillik 14-18%
- Ipoteka (banklar YATT daromadini tasdiqlangan sifatida ko'radi)
- MBB korporatsiyasi orqali imtiyozli kreditlar 6-8%
- Uskunalar lizingi
Toshkentlik grafik dizayner Dilnoza YATT ochib bir yil o'tgach, yangi MacBook Pro va professional grafik planshet olish uchun 15 mln so'm kredit uchun ariza berdi. Tasdiqlandi. YATTsiz bu suhbat bo'lmas edi.
Muhim maslahat: o'tish davri strategiyasi
Ko'pchilik "soya"dan legallashishga o'tish jarayonini qanday boshqarish haqida savol beradi. Amaliy qadamlar:
1. Hoziroq YATT oching - kechiktirish mantiqan emas. Ro'yxatdan o'tish bepul, bir kunda.
2. Bank hisobi yarating - hozirgi tranzaksiyalar bilan hech narsa bo'lmaydi, lekin yangi hisob "rasmiy ish faoliyati boshlanishi" nuqtasini belgilaydi.
3. Birinchi oydanoq hamma narsani hisobga oling - Payoneer orqali kelgan to'lovlar, to'g'ridan-to'g'ri o'tkazmalar, naqd to'lovlar. Hammasi soliq asosi.
4. Deklaratsiya muddatini belgilang - telefonda har oyning 10-sanasiga takrorlanuvchi eslatma qo'ying: hisobot va to'lov keyingi oyning 15-sanasigacha. O'tkazib yuborsangiz - jarimalar.
5. Hisob dasturidan foydalaning - oddiy Excel yetarli. Kiruvchi to'lovlar, sana, mijoz. Oy oxirida yig'indisi - deklaratsiyaga.
Bu besh qadam "soyadan" rasmiylikka to'liq va xavfsiz o'tishga imkon beradi.
Tez-tez so'raladigan savollar
Shaxsiy kartaga pul olsam soliq organlari biladimi? Banklar so'rov bo'lsa tranzaksiya ma'lumotlarini beradi. Bundan tashqari moliyaviy ma'lumotlar avtomatik almashinuv tizimi tobora ko'proq banklarni qamrab olmoqda. Oborot kattalashgan sayin aniqlanish ehtimoli ortadi.
YATT ochmasdan xorijiy mijoz bilan ishlash mumkinmi? Huquqiy jihatdan - yo'q, agar tizimli faoliyat bo'lsa. Amalda ko'pchilik shunday ishlaydi. Lekin Payoneer yoki SWIFT orqali o'tkazmalar bank tomonidan ko'rinadi. Oborot o'sgan sayin tekshiruv ehtimoli ortadi.
Bir vaqtning o'zida YATT va ish shartnomasida ishlash mumkinmi? Ha, bu qonuniy. Asosiy joyda ishlab, parallel YATT ochish ruxsat etilgan.
YATT ochmagan davr uchun soliq to'lashim kerakmi? Agar tekshiruv bo'lmagan bo'lsa - odatda yo'q. YATT ochganingizda yangi davr boshlanadi. Lekin agar sizni tekshirsa va avvalgi daromad aniqlanib qolsa, qo'shimcha hisoblash mumkin.
Har oyda deklaratsiya topshirish kerakmi? Aylanma solig'i bo'yicha - ha, har oyda, keyingi oyning 15-sanasigacha. Bu murakkab emas: soliq.uz shaxsiy kabinetida daromad summasini kiritasiz, tizim soliqi o'zi hisoblab chiqadi. 15-20 daqiqa.
Daromad tartibsiz bo'lsa - biri bor, biri yo'q? Aylanma solig'i haqiqiy tushum asosida hisoblanadi. Bo'sh oyda nol deklaratsiya topshiriladi. Ijtimoiy soliq esa shunga qaramay har oy, xuddi shu 15-sanagacha to'lanadi.
YATT uchun hisob raqam shart ekanmi? Ba'zi faoliyat turlari kassada naqd pul qabul qilishga ruxsat beradi. Lekin xorijdan o'tkazmalar olish uchun hisob raqam zarur.
Pensiya yig'imsiz uzoq yillar ishlasam nima bo'ladi? Minimal ijtimoiy pensiya olasiz - u juda kichik. Soyada 10-15 yil ishlash pensiyangizni sezilarli darajada pasaytirishga olib keladi.
IT-frilanser uchun qanday OKVED tanlash kerak? Dasturlash uchun - 62.01.0. Dizayn uchun - 73.11.0. Kontent yaratish uchun - 59.11.0. Bir faoliyat uchun bir asosiy kod, lekin bir nechta qo'shimcha kodlar ham ko'rsatish mumkin.
Yangi YATT uchun soliq imtiyozlari bormi? Ba'zi faoliyat turlari (ishlab chiqarish, alohida xizmatlar) uchun birinchi yillarda imtiyozli stavkalar bor. O'z OKVED kodingiz bo'yicha soliq inspektsiyasidan so'rang.
O'zbekistonda qonunchilik qayoqqa borayapti
O'zbekiston soliq ma'muriyatini soddalashtirish va bandlikni legallashtirishda izchil qadam tashlayapti. Kuzatib borish uchun bir necha tendentsiya:
Soliqning raqamlashtirish. Elektron to'lov operatsiyalari tobora shaffofroq bo'lmoqda. 2-3 yil ichida kartaga muntazam tushumlarni yashirish qiyinlashadi.
NPD rejimining mumkin joriy etilishi. Qonun qabul qilinsa, yuz minglab o'z hisobiga ishlaydigan insonlar uchun vaziyat tubdan o'zgaradi. 4-6% stavka va ilova - bu oddiy sxema.
Ruxsat etilgan o'z hisobiga ish turlarining kengayishi. Ro'yxatga raqamli kasblarni qo'shish muhokama qilinmoqda: SMM-menejer, copywriter, onlayn repetitor.
Hozircha bu o'zgarishlar bo'lmasa, YATT O'zbekistondagi frilanserlar va mikrotadbirkorlar uchun eng yaxshi tanlov bo'lib qolaveradi. 1% soliq, bir kunlik ro'yxatdan o'tish, to'liq xotirjamlik.
O'zbekiston frilanserlarining eng katta xatosi
Tajribali soliq maslahatchisi Malika Yusupova bilan suhbatda u bir narsani ta'kidladi: "Ko'pchilik 'hali kichikman, tekshiruv bo'lmaydi' deb o'ylaydi. Lekin xavf hajmda emas - ko'rinishda. Oyiga 3 mln so'm ishlaydigan, lekin Instagram da faol reklama qiladigan odam, oyiga 15 mln so'm ishlaydigan, lekin hech qanday reklama qilmaydigan odamdan ko'ra ko'proq xavf ostida."
Soliq organlarining raqamli monitoring tizimi aynan ijtimoiy tarmoqlardagi faollikni, e'lonlarni, aloqa ma'lumotlarini kuzatadi. Agar siz Instagramda yuz minglab kuzatuvchi bilan mahsulot sotsangiz yoki xizmat ko'rsatsangiz, siz ko'zga ko'rinib turasiz.
Ikkinchi keng tarqalgan xato - "YATT ochsam, avvalgi daromadlarim uchun soliq to'layman" degan qo'rquv. Bu noto'g'ri tushuncha. YATT ochish - yangi boshlanish nuqtasi. Avvalgi davr uchun hech kim sizni avtomatik tekshirmaydi.
Xulosa
O'zbekistonda Rossiya ma'nosidagi "o'z hisobiga ishlash" huquqiy jihatdan rasmiylashtirmagan. Faqat bir necha toifa (repetitorlar, enagalar, uy ishchilari) YATT siz ishlashi mumkin - bu yopiq ro'yxat.
Qolganlar (dizaynerlar, dasturchilar, tarjimonlar, konditerlar, ustalar) tizimli faoliyat va daromad bo'lganda YATT ro'yxatdan o'tishni talab qiladi. Yaxshi xabar: bu bepul, bir kun oladi, soliq atigi 1%. Yomon xabar: kechiktirishning ma'nosi yo'q.
Dilnoza, uch yildan keyin, nihoyat YATT ochdi. "Nimadir o'zgardimi?" deb so'radim. "Ha", dedi u. "Endi xotirjam uxlayman."