O'zbekistonda har yili minglab yangi bizneslar ochiladi. Tadbirkorlik agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2025 yilda 180 000 dan ortiq yangi kichik tadbirkorlik sub'ektlari ro'yxatdan o'tdi. Ikki yildan so'ng ularning yarmi ham faoliyat olib bormasligi mumkin.
Bu tadbirkorlik yomon g'oya degani emas. Bu degani — ko'pchilik bir xil xatolar bilan biznesga kiradi. Yil sayin, qayta-qayta. Va eng achinarli tomoni — bu xatolar oldindan ko'rish mumkin. Ulardan qochish mumkin, agar bilsangiz.
Quyida O'zbekistondagi yangi tadbirkorlarning 10 ta asosiy xatosi keltirilgan. Bu nazariy emas — mamlakat bo'ylab tadbirkorlar bilan ishlayotgan maslahatchilar va tahlilchilar ko'rgan real xatolar.
Xato 1: Oila bosimi ostida "xavfsiz" yo'lni tanlash
O'zbek oilasida tadbirkorlik ko'pincha xavfli harakat sifatida ko'riladi. "Ish qozon, maosh ol, xotirjam yasha" — shu maslahat ko'pchilik yigit va qizlarga beriladi. Natijada ko'pchilik o'zida bor qobiliyatni yillar davomida yashirib yuradi yoki oila bosimiga dosh berolmay, yarim yo'lda orqaga qaytadi.
Boshqa bir muammo — oiladan norasmiy qarz olish. Qarz emas, "yordam" sifatida olinadi. Hujjat yo'q, muddati yo'q, foiz yo'q. Bu qulay ko'rinadi — lekin bir kuni oilaviy munosabatlarga ta'sir qiladi. Pul qaytarilmasa yoki biznes yopilsa, siz nafaqat pulni, balki ishonchni ham yo'qotasiz.
Qanday to'g'ri qilish kerak: oiladan qarz olsangiz — yozing. Hatto oddiy qo'lyozma hujjat ham bo'lsin. Muddatini, miqdorini, qanday qaytarishni belgilang. Bu oilani himoya qiladi — va sizni ham.
Oila bosimiga kelsak: ularning xavotirlari tushunishga loyiq. Lekin biznesga kirishdan oldin ularga birinchi emas, ikkinchi, uchinchi qadam haqida gapiring. Bosqichma-bosqich ishonch qozonish — to'satdan e'lon qilishdan yaxshiroq.
Xato 2: G'oyani investitsiyadan oldin sinab ko'rmaslik
Bu O'zbekistonda eng ko'p uchraydigan xatolardan biri. Odam "nisha" ko'radi, yonib ketadi, joy ijaraga oladi, ta'mirlash qiladi, tovar olib keladi — va xaridorlar yo'qligini kashf etadi.
Farg'onadan bir tadbirkor hikoyasi: u 60 million so'm sarflab avtoulovlarga aksessuarlar do'konini ochdi. Tovar yaxshi edi, lekin joy noto'g'ri tanlangan — o'sha yo'nalishda avtomobilchilar emas, piyodalar o'tar edi. Olti oydan keyin — yopiq.
Qanday to'g'ri qilish kerak: katta sarmoyadan oldin kamida 30-50 ta potentsial xaridorni so'rang. Lekin "bunday narsani olarmidingiz?" deb so'ramang — bu savol befoyda, hammasi "ha" deydi. So'rang: "Oxirgi marta qachon shunga o'xshash narsa oldingiz? Qancha to'ladingiz? Nima sizni qoniqtirmadi?"
Undan ham yaxshisi: katta ochilishdan oldin sinov sotuvini o'tkazing. Instagram yoki OLX'ga e'lon qo'ying va haqiqiy xaridorlar bor-yo'qligini tekshiring. Haqiqiy talab so'zlar bilan emas, pul bilan o'lchanadi.
Xato 3: Shaxsiy va biznes moliyasini aralashtirib yuborish
"Men o'zim ham biznesmanman" — bu yangi tadbirkorlarning klassik xatosi. Savdodan tushgan pul shaxsiy hamyonga ketadi, u yerdan ijara to'lanadi va kechki ovqat uchun mahsulotlar sotib olinadi. Natijada — uch oydan so'ng to'liq chalkashlik: biznes daromad keltirmoqdami yoki yo'qmi, shaxsiy xarajatlar qancha, qayerda teshik bor — hech narsa tushunarsiz.
Birinchi kundan alohida hisob-raqam oching. O'zingizga oylik maosh yoki "dividend" belgilang — biznes xarajatlaridan ortgandan keyin olish mumkin bo'lgan miqdor. Qolgan hamma narsa — biznes puli, sizniki emas.
Bu byurokratiya emas — bu elementar moliyaviy nazorat. Usiz siz hech qachon qayerda pul yo'qotayotganingizni bilmaysiz.
Xato 4: Aylanma mablag'ni kam hisoblash
Ko'pchilik bizneslar zararli bo'lgani uchun emas — birinchi oyda pul tugab qolgani uchun yopiladi. Bu naqd pul taqchilligi deyiladi.
Tipik sxema: ochdingiz, pul ta'mirlash va tovarga ketdi. Savdo boshlandi, lekin sekin. Ijara — har oy. Ish haqi — har oy. Tushum esa hali kerakli darajaga chiqmagan. 3-4 oydan so'ng hisob bo'sh. Yopildi.
Qoida: kamida 4-6 oylik ish uchun aylanma mablag' qo'ying. Barcha doimiy xarajatlarni hisoblang — ijara, ish haqi, kommunal, soliqlar — va oltiga ko'paytiring. Bu pul ochilish kuni biznesga qo'yilgan sarmoyadan tashqari sizda bo'lishi kerak.
Bu konservativ eshitiladi. Lekin buni qiladigan tadbirkorlar omon qoladi. Qolganlari — yo'q.
Xato 5: Qarindoshlardan norasmiy qarz olish va yashirib qo'yish
O'zbek madaniyatida "yaqinlarga murojaat qilish" odatiy holat. Lekin ko'pchilik bu pulni qarz emas, "yordam" sifatida oladi. Hujjatsiz. Muddatsiz. Foizsiz.
Birinchi vaqtda bu qulay. Keyinchalik — muammo. Biznes ketmay qolsa, pul qaytarilmasa, yaqinlar bilan munosabatlar buziladi. Bu biznes yo'qotishdan ko'ra og'irroq.
Bundan tashqari, norasmiy qarzlar moliyaviy rasmni buzadi. Bankka kreditga borganda sizda real qarz yukingiz ko'rinmaydi — lekin u bor. Bu haddan oshiq qarz yuklashga olib kelishi mumkin.
Qanday to'g'ri qilish kerak: oiladan qarz olsangiz — oddiy qo'lyozma hujjat tuzing. Miqdori, muddati, qaytarish tartibi. Bu hammani himoya qiladi. Va eng muhimi — qarzni rasmiy hisobga qo'ying.
Xato 6: Narx belgilashda xato qilish
Ikki ekstremal, ikkalasi ham yomon.
Juda past narx: "Hammadan arzon bo'laman, ko'proq mijoz jalb qilaman." Natijada — tannarxida yoki zarariga ishlaysiz. Rentabellik nuqtasidan past narx — bu strategiya emas, bu sekin bankrotlik.
Juda yuqori narx: "Mening mahsulotim o'ziga xos." Balki. Lekin xaridor yonidagi tokchada bir xil narsa kamroq pul evaziga bo'lsa — u o'sha yerdan oladi.
To'g'ri narx — barcha xarajatlarni qoplaydigan, foyda beradigan va xaridor tomonidan adolatli deb qabul qilinadigan narx.
Boshlash uchun formula: tannarx + barcha xarajatlar (tovar/xizmat birligiga mutanosib) + kerakli foyda = minimal narx. Keyin bozorga qarang: agar sizning minimal narxingiz bozor narxidan yuqori bo'lsa — xarajatlarni qayta ko'rib chiqing yoki nishani o'zgartiring.
| Narx belgilash xatosi | Belgi | Yechim |
|---|---|---|
| Juda past narx | Mijozlar ko'p, pul yo'q | Barcha xarajatlarni hisoblang va narxni ko'taring |
| Juda yuqori narx | Mijozlar kam, buyurtma yo'q | So'rovnoma o'tkazing, bozor bilan solishtiring |
| Soliqsiz narx | Foyda "soliqqa" ketadi | Barcha majburiy to'lovlarni hisobga qo'shing |
| "Qo'shnidek" narx | Noyob pozitsiyalash yo'q | Qiymat qo'shing yoki xarajatlarni kamaytiring |
Xato 7: Yozma shartnomalar tuzmaslik
"Og'zaki kelishdik, men unga ishonaman" — birinchi nizogacha shunday deyiladi. Keyin boshlanadi: "Men buni nazarda tutmagan edim", "Sen boshqa narsani va'da qilding", "Men hech narsa imzolamaganman."
Shartnoma kerak emas, chunki ishonmaysiz. Shartnoma kerak, chunki odamlarning xotirasi har xil, vaziyatlar o'zgaradi va yozma hujjat noaniqlikni yo'qotadi.
Yetkazib beruvchi bilan minimal shartnoma: hajm, narx, muddatlar, brak qaytarish shartlari, kechikish uchun javobgarlik. Xizmat ko'rsatishdagi mijoz bilan minimal shartnoma: nima qilinadi, qanday muddatda, qancha narxda, qabul qilingan natija nima hisoblanadi.
Shartnomada nima yozilmagan bo'lsa — nizoda yo'q.
Xato 8: Birinchi kundan buxgalteriyani e'tiborsiz qoldirish
"Kichkina bo'lsam, buxgalter nima kerak" — ko'pchilik shunday o'ylaydi. Keyin soliq qarzlari to'planadi, o'z vaqtida hisobot bermaslik uchun jarimalar paydo bo'ladi va biznes o'rniga soliq bilan bosh og'rig'i boshlanadi.
Birinchi kundan kerak bo'ladigan narsalar:
- Barcha daromad va xarajatlarni hisobga olish (hatto Excel yoki ilovada bo'lsin)
- O'z soliq rejimingiz va deklaratsiya topshirish muddatlarini bilish
- Barcha birlamchi hujjatlarni saqlash (nakladnoy, cheklar, aktlar)
YATT uchun soddalashtirilgan tizimda — har chorakda soliq deklaratsiyasi. O'tkazib yubordingiz — jarima. Ikki-uch marta o'tkazib yubordingiz — qarz, penya, hisob blokirovkasi.
Google Sheets'da oddiy hisobdan ko'ra yaxshiroq hisobot yo'q. Agar aylanma allaqachon bor bo'lsa — autsors buxgalter yollang: bu oyiga 500 000 — 1 500 000 so'mga tushadi, lekin soliq muammolaridan qutqaradi.
Xato 9: Hamma narsani o'zi qilishga urinish
Bir vaqtning o'zida sotuvchi, buxgalter, marketolog va kuryerlik — tushunish mumkin: pul kam, o'zim qilsam arzonroq tuyuladi. Lekin bu illuziya.
Vaqtingiz ham pul. Agar kuniga 3 soat yetkazib berishga sarflasangiz, biznes rivojlanishi haqida o'ylash o'rniga — kuryer xarajatidan ko'ra ko'proq yo'qotasiz.
Qoida: eng yaxshi nimani qilasiz va nima to'g'ridan-to'g'ri daromad yaratadi — shuni aniqlang. Bu sizning sohangiz. Qolgan hamma narsani — o'sib borgan sari topshiring. Eng og'riqli joydan boshlang: buxgalteriya, yetkazib berish, ijtimoiy tarmoqlarni boshqarish.
Toshkentda yuzlab frilanserlar — buxgalterlar, SMM mutaxassislari, kuryer xizmatlari bor. Bu hashamat emas — bu o'sish vositasi.
Xato 10: Juda erta taslim bo'lish
Bu klishe emas — bu statistika. GIZ O'zbekiston ma'lumotlariga ko'ra, natijaga erishgan tadbirkorlarning aksariyati ishlaydigan formulani topishdan oldin 2-3 muvaffaqiyatsiz urinish yoki biznes-modelda jiddiy burilishdan o'tgan.
Biznes darslik formulasi emas. Bu iteratsiya: sinab ko'rdingiz, bo'lmadi, nima uchun ekanini tushdingiz, to'g'irladingiz, yana sinab ko'rdingiz.
Andijondan bir tadbirkorning hikoyasi: u bo'yoqchilik ustaxonasini ochdi. Ketmadi — joy noto'g'ri. Boshqa joyga ko'chdi — yaxshiroq, lekin foydali emas. Korxonalar bilan ishlashga o'tdi — ish kiyimlarini bo'yash buyurtmalari. O'sha yerda o'z nishani topdi. Uch yil va uchta burilish o'tdi.
Qachon ketish kerak: hamma narsani sinab ko'rgan, to'g'rirlagan bo'lsangiz va matematika baribir to'g'ri kelmayotgan bo'lsa. Birinchi oylarda qiyin bo'lganda emas. Qiyin bo'lishi hammada bo'ladi.
| "Ketish" belgisi | "Davom etish" belgisi |
|---|---|
| Bozor ob'ektiv mavjud emas | Talab bor, lekin marketing zaif |
| Xarajatlarni kamaytirish, narxni oshirish mumkin emas | Xarajat kamaytirishning barcha variantlari tekshirilmagan |
| Raqobatchilar bir xilini yaxshiroq va arzonroq qilmoqda | Yonida bo'sh nisha bor |
| Shaxsiy resurslar to'liq tugagan | 3-6 oylik zaxira bor |
Ko'p so'raladigan savollar
O'zbekistonda kichik bizneslar yopilishining asosiy sababi nima? MBB korporatsiyasi ma'lumotlariga ko'ra, asosiy sabab — birinchi 6 oy ichida aylanma mablag'ning yetishmasligi. Bu biznes hayotga layoqatsiz degan ma'noni anglatmaydi — shunchaki daromad kelgunga qadar pul tugab qoldi.
To'lanmagan soliqlar xatosini to'g'irlab bo'ladimi? Ha, lekin tez harakat qilish kerak. Deklaratsiya toping, asosiy qarz va peniyalarni to'lang. Qarz katta bo'lsa — qayta tuzish so'rashingiz mumkin. Buni o'z-o'zidan qilish yaxshiroq, hisob blokirovkasini kutgandan ko'ra.
O'zbekistonda yangi tadbirkor uchun mentor qayerda topiladi? Tadbirkorlik agentligi hududiy markazlar orqali bepul konsultatsiyalar o'tkazadi. GIZ O'zbekiston murabbiylik dasturlarini yuritadi. Universitetlardagi biznes-inkubatorlar — yana bir variant. Shuningdek, Telegram'da tadbirkorlar norasmiy hamjamiyatlari ham bor.
Yetkazib beruvchi bilan shartnoma tuzish uchun yurist kerakmi? Oddiy yetkazib berish shartnomalari uchun — yo'q, shablonlardan foydalanish mumkin. Asosiysi shartnomalarda: tomonlar, mavzu, narx, muddatlar, javobgarlik bo'lsin. Murakkab bitimlar yoki yirik sherikliklar uchun — ha, yurist kerak.
G'oya ishlamayotganini qanday tushunish mumkin? Uchta signal: (1) marketing sa'y-harakatlariga qaramay, konversiya 3 oy davomida o'smaydi; (2) mijozni jalb qilish xarajati undan olinadigan foydadan ko'p; (3) doimiy mijozlar qaytib kelmaydi. Uchtalasi ham bo'lsa — burilish kerak.
TadbirkorUz dasturidan qanday foydalanish mumkin? TadbirkorUz — Tadbirkorlik agentligi platformasi, u yerda bepul onlayn-kurslar, biznes o'qitish va maslahat xizmatlari mavjud. tadbirkoruz.uz saytiga kiring, ro'yxatdan o'ting va mavjud dasturlarni ko'rib chiqing.
Birinchi xodimni qachon yollash kerak? Ish vaqtingizning 60% dan ko'pi boshqa odam qila oladigan vazifalarni bajarishga ketayotganda. Bu sizning biznesni rivojlantirmasligingizning belgisi — siz unda ishlayapsiz. Birinchi yollash ko'pincha eng qiyin qaror, lekin u ko'pincha birinchi jiddiy o'sishni beradi.
Oiladan pul olish xavfsizmi? Faqat rasmiy ravishda. Miqdor, muddat, qaytarish tartibini yozing. Hatto oddiy qo'lyozma ham bo'lsin. Bu oilani ham, sizni ham himoya qiladi. Va moliyaviy hisob-kitobingizda bu qarzni ko'rsating.
Ijtimoiy tarmoqlar orqali sotuvni qanday boshlash mumkin? Instagram va Telegram — O'zbekistonda ishlaydi. Tovaringizni suratga oling, narx va aloqa ma'lumotlarini yozing. Birinchi mijozlarga chegirma bering ular murojaat qilishlari uchun. Testimoniallar (sharhlar) to'lang — ular ishonchni oshiradi. Birinchi 1-2 oy qiyin bo'ladi, lekin doimiy post va storilar bilan auditoriya o'sadi.
Biznesni rasmiylashtirmasdan boshlash mumkinmi? Texnik jihatdan — bir muddat. Amalda — bu xavfli. Ro'yxatdansiz ishlash uchun jarima 5-15 million so'mdan, tovar musodara qilinishi mumkin. Bundan tashqari, kredit olish, bank hisobi ochish, yuridik shaxslar bilan ishlash — bularning barchasi imkonsiz. my.gov.uz orqali YATT ro'yxatdan o'tish bepul va bir kun vaqt oladi.
Muvaffaqiyatsizlikdan keyin qanday tiklanish mumkin: amaliy qadamlar
Har bir xato yopilishga olib kelmaydi. Lekin har biri qimmatga tushadi — pul, vaqt yoki obro' bilan. Xatolarni bilish muhim bo'lgani kabi, ulardan chiqish yo'lini bilish ham muhim.
Biznesda moliyaviy inqiroz: chiqish algoritmi
Agar pul yetishmayotgan bo'lsa va biznes cho'kayotgandek tuyulsa — vahima qilmang va sheriklar hamda yetkazib beruvchilardan yashirmang. Birinchi qadam: vaziyatning halol rasmini tuzing. Haqiqiy qarzlar qancha? Oylik tushum qancha? Qanday xarajatlarni darhol qisqartirish mumkin?
Ikkinchi qadam: kreditorlar bilan suhbat. Yetkazib beruvchilar va ijara beruvchilar, qoida tariqasida, mijozini yo'qotishdan ko'ra muddatli to'lov to'g'risida kelishishni afzal ko'radi. Banklar ham: kreditni qayta tuzish kechiktirishdan yaxshiroq.
Uchinchi qadam: tezkor tushum qidiring. Hozir nima sotish mumkin? Qoldiqlarni sotish, narxni vaqtincha pasaytirish, qo'shimcha buyurtmalar qidirish. Hatto kichik pul oqimi ham vaziyatni tuzatish uchun vaqt beradi.
Obro'ga zarar: qanday tuzatish
O'zbekistondagi norozi mijoz — og'izdan-og'izga tarqaladigan axborot orqali 10-20 ta potentsial mijozni qo'rqitish degani. Instagramdagi yomon sharh tez tarqaladi.
Negativlik bilan ishlash algoritmi: muammoni ochiq tan oling, aniq yechim taklif qiling (qaytarish, almashtirish, kompensatsiya), buni tez bajaring. Ko'pchilik odamlar halol va tezkor munosabatda bo'lsangiz, xatoni kechira oladi.
Hech qachon ochiq maydondagi izohlarni o'chirmang va tanqidni e'tiborsiz qoldirmang. Bu obro'ga zarar ko'pini yanada kuchaytiradi.
O'zbekistonda tadbirkorlarni qo'llab-quvvatlash resurslari
O'zbekistondagi yangi tadbirkor bugun yolg'iz emas. Qo'llab-quvvatlash tizimi mavjud — qayerga murojaat qilishni bilish kerak.
| Tashkilot | Nima taklif qiladi | Narxi | Aloqa |
|---|---|---|---|
| ARP — Tadbirkorlik agentligi | Maslahatlar, o'qitish, grantlar, inkubatsiya | Bepul | arp.uz |
| MBB korporatsiyasi | Kreditlar, kafolatlar, subsidiyalar | Dasturlarga ko'ra | smbdevelopment.uz |
| GIZ O'zbekiston | Murabbiylik, treninglar, rivojlanish dasturlari | Bepul (tanlov) | giz.de/uzbekistan |
| O'zbekiston Savdo-sanoat palatasi | Huquqiy maslahat, tenderlar, tashqi savdo | A'zolik to'lovi | chamber.uz |
| TGTU, ToshDTU inkubatorlari | Ish joyi, murabbiylar, tarmoq | Imtiyozli shartlar | tstu.uz |
Grantlar va imtiyozli kreditlar
ARP yangi tadbirkorlar uchun grant tanlovlarini muntazam e'lon qiladi. Summalar — 50 dan 500 million so'mgacha. Talablar: biznes reja, YATT yoki MChJ ro'yxatdan o'tishi, loyihaning ijtimoiy ahamiyati.
MBB korporatsiyasi hamkor banklar orqali imtiyozli foizda kreditlar beradi. Stavkalar — bozornikidan past, muddatlar — 5 yilgacha. Bu haqiqiy loyihalar uchun haqiqiy pul.
Real tiklanish hikoyalari: O'zbekistondan uchta stsenariy
Biznesdagi muvaffaqiyatsizlik hikoyalari — muvaffaqiyatsizlar reytingi emas. Bu tadbirkorlikning darsligi. Mana O'zbekistonda uchrashgan uch real stsenariy.
Stsenariy 1: 4 oyda yopilgan do'kon Toshkentlik tadbirkor savdo markazida bolalar poyabzali do'konini ochdi. Ijara — oyiga 18 million. 4 oydan keyin naqd pul taqchilligi sababli yopdi. Xato: birinchi 6 oy uchun aylanma mablag' yo'q edi. Keyingisi: Yunusobod bozorga ko'chdi, xarajatlarni uch barobarga kamaytirdi, 8 oydan keyin foydaga chiqdi va hozir bozorda ikkita nuqta ushlab turibdi.
Stsenariy 2: Agentlikka aylangan IT-frilanser Samarqandlik dasturchi ro'yxatdan o'tmasdan frilanserlik buyurtmalarini ola boshladi. Jarima oldi. YATT ro'yxatdan o'tdi, hisob ochdi — va rasmiy maqom bilan unga shartnoma talab qilgan yirik mijozlar murojaat qila boshlaganini aniqladi. Bir yildan keyin birinchi xodimni yolladi. Hozir — 5 kishilik agentlik.
Stsenariy 3: Ikki burilishda o'z nishini topgan kafe Farg'onada bir oila kichik kafe ochdi — ketmadi. Ovqat yetkazib berishga o'tishdi — yaxshiroq, lekin beqaror. Nisha topishdi: mahalliy zavodlar uchun korporativ tushlik. Kuniga 150 kishiga yetkazib berish uchun shartnoma imzoladilar. Endi bu kafe emas, oshxona-fabrika. Ikki burilish — uch yil — barqaror biznes.
Bu hikoyalardan umumiy xulosa: xato — bu oxiri emas. Bu ma'lumot. Bu hikoyalarning har biri birinchi yopilishda tugashi mumkin edi. Lekin tugamadi, chunki odamlar tahlil qildi, xulosa chiqardi va davom etdi.
Xulosa: muvaffaqiyatli odamlarni nima farqlaydi
Birinchi uch yilni o'tkazib ketgan tadbirkorlarni bir nechta umumiy xususiyatlar birlashtiradi. Ular pulni hisoblaydi. Ular g'oyalarni katta sarmoyadan oldin tekshiradi. Hamma narsani rasmiy ravishda rasmiylashtirishadi. Topshirish va yordam so'rashni bilishadi.
Ular muammolar paydo bo'lganda yashirmaydi. ARP ga, murabbiyga, sohadagi tajribali hamkasblariga murojaat qilishadi. Va ular muvaffaqiyatsizliklarni vahima qilmasdan boshdan kechirishni va o'zini qoralash o'rniga xulosa chiqarishni ham bilishadi.
O'zbekistonda biznes hozir avvalgidan ko'ra faolroq rivojlanmoqda. Bozor o'sib bormoqda, infratuzilma yaxshilanmoqda, ma'lumotga kirish imkoniyati ham yuqori. Yangi tadbirkor bugun barcha vositalarga ega. Uni natijadan ajratib turgan yagona narsa — pul ham emas, aloqalar ham emas. Bu birinchi oylarda qabul qilinadigan qarorlarning sifati.
Shu o'nta xatodan quching — va birinchi ikki yilni o'tkazib yurish imkoniyatlaringiz sezilarli darajada oshadi. Xatolar allaqachon bo'lgan bo'lsa — bu matnга qaytib keling va chiqish yo'lini qidiring. U deyarli har doim bor.